شعبة : حدثني عبدالملك بن ميسرة ، قال : الضحّاك لم يلق ابن عباس ، إنّما لقي سعيد بن جبير بالري ، فأخذ عنه التفسير ؛ « 1 » ضحّاك بن مزاحم هلالى ، از أسود بن يزيد نخعى ، انس بن مالك ، زيد بن ارقم ، سعد بن مالك خدرى ، سعيد بن جبير ، طاووس بن كيسان و عبداللَّه بن عباس روايت مىكند كه . . . ابوداوود طيالسى از شعبه و او نيز از عبدالملك بن ميسره نقل كرد كه گفت : ضحّاك ، ابن عباس را درك نكرده است . همانا وى سعيد بن جبير را در رى ملاقات كرده و [ احاديث ] تفسيرى را از وى گرفته است . در اين ميان شعبة بن حجاج از امامان بزرگ اهل تسنّن است . مزّى تصريح مىكند كه ضحّاك تفسير را از سعيد بن جبير گرفته است . سعيد بن جبير نيز از ابن عباس روايت مىكند . اما سرّ اين كه ضحّاك طريق خود را به ابن عباس ذكر نمىكرده آن است كه سعيد بن جبير از سوى حجّاج تحت تعقيب بوده است . « 2 » به همين دليل وى از حجاز به رى سفر كرده و در آن جا مخفيانه مىزيسته است و ضحّاك نيز براى پيش‌گيرى از افشاى هويت وى ، نام او را در اسناد احاديث خود ذكر نمىكرده است . بنابراين سند حديث ابن مردويه - كه در تفسير ابن كثير آمده - صحيح و بدون اشكال است . ابن كثير دربارهء حديث ديگرى از ابن مردويه - كه از طريق محمّد بن سائب كلبى نقل كرده - مىگويد : « وهو متروكٌ » . بر اساس تحقيق انجام شده علّت متروك دانستن محمّد بن سائب كلبى آن است كه وى حقايقى را دربارهء انساب برخى از بزرگان قريش نوشته است ؛ از اين رو وى را

--> ( 1 ) . تهذيب الكمال : 13 / 291 - 293 / ش 2928 . ( 2 ) . در نهايت حجّاج ، سعيد بن جبير را دستگير كرد و به شهادت رساند ؛ ر . ك : سير أعلام النبلاء : 4 / 340 - 341 .